Crypto-agility: waarom Q-Day geen deadline hoeft te zijn

We hoeven Q-Day niet te kunnen voorspellen om er nu al verstandig naar te handelen. Dat is het uitgangspunt waarmee we bij Garansys naar kwantumdreiging kijken. Niet als geruststelling, en niet als alarmisme, maar als nuchtere constatering: de vraag is niet of we ooit met kwantumveilige cryptografie te maken krijgen, maar of we op tijd klaar zijn wanneer dat moment komt.

Tekst: Harald Kramer

Cryptografie heeft, net als elke andere technologie, een levensduur. Een cryptografisch relevante kwantumcomputer kan veel systemen die nog op RSA, Diffie-Hellman of elliptische-krommecryptografie vertrouwen fundamenteel kwetsbaar maken. De impact zal breed zijn, maar niet voor ieder systeem op exact hetzelfde moment of dezelfde manier.

Wat dit onderwerp voor ons van theorie naar praktijk verplaatste, was de combinatie van drie ontwikkelingen die de afgelopen jaren tegelijk plaatsvonden: waarschuwingen dat kwaadwillende actoren versleutelde data nu al kunnen verzamelen met het oog op toekomstige ontcijfering, de eerste definitieve NIST-standaarden voor post-kwantumcryptografie, en een Europese migratieroutekaart met concrete termijnen. Vanaf dat moment was dit voor ons geen technologisch curiosum meer, maar een planningsvraagstuk.

Voor wie de basis van kwantumtechnologie nog wil doornemen: we schreven er eerder dit artikel over.

Een kwantumcomputer is in potentie in staat een specifieke categorie wiskundige problemen op te lossen waarop een belangrijk deel van de huidige digitale vertrouwelijkheid en authenticiteit steunt: de versleutelde verbindingen achter internetbankieren, DigiD, VPN's en HTTPS. Die toepassingen leunen op asymmetrische cryptografie zoals RSA, Diffie-Hellman en elliptische-krommecryptografie, en precies dat type is fundamenteel kwetsbaar.

Dat betekent niet dat alle beveiliging in één klap waardeloos wordt. Sterke symmetrische cryptografie en moderne hashfuncties zijn aanzienlijk minder kwetsbaar voor bekende kwantumaanvallen. Voor langdurige of zeer gevoelige bescherming kan een ruimere veiligheidsmarge passend zijn, maar er geldt geen eenvoudige algemene regel dat alle sleutels moeten worden verdubbeld. De kwetsbare reikwijdte is echter groter dan vaak gedacht: ook digitale handtekeningen, certificaten en code signing draaien op dezelfde kwetsbare wiskunde. Een aanvaller zou dus niet alleen kunnen meelezen, maar mogelijk ook een vervalste identiteit of software-update als authentiek laten doorgaan.

Het meest onderschatte risico is niet wat er gebeurt zodra een kwantumcomputer er is, maar wat er nu al kán gebeuren in de aanloop ernaartoe. Onder de noemer ‘harvest now, decrypt later’ kunnen kwaadwillende actoren nu al versleuteld dataverkeer verzamelen, in de verwachting dat toekomstige ontcijfering mogelijk wordt. Voor data met een lange houdbaarheid, zoals medische dossiers, broncode of staatsgeheimen, zou geduld van een aanvaller voldoende zijn.

Daarnaast speelt een risico dat losstaat van kwantumcomputers zelf, maar organisaties naar onze ervaring onvoldoende meewegen. Onder de Amerikaanse CLOUD Act kunnen Amerikaanse autoriteiten, via een gerechtelijk bevel of dagvaarding, Amerikaanse techbedrijven verplichten data af te staan, ook als die op Europese servers staat. Onder FISA-artikel 702 gaat het voor niet-Amerikaanse personen wel verder: geen individuele rechterlijke toets per doelwit, alleen toezicht op programmaniveau. Beheert een organisatie de sleutel tot haar data via zo’n Amerikaanse partij, dan ligt die data dus bloot aan dat juridische instrumentarium, los van kwantumdreiging.

Schattingen over het moment waarop een cryptografisch relevante kwantumcomputer beschikbaar komt, lopen uiteen. Het NCSC houdt het op een periode tussen 2030 en 2040. De AIVD daarentegen waarschuwt dat het al in 2030 zover kan zijn. Wij sturen bewust niet op één jaartal, maar op drie termijnen: hoelang moet specifieke data beschermd blijven, hoeveel tijd kost migratie, en hoeveel tijd is er vermoedelijk nog? Zijn de eerste twee samen langer dan de derde, dan is uitstel geen optie meer.

Daarom vertalen we die onzekerheid liever naar concrete mijlpalen: dit jaar eigenaarschap en inventarisatie, dan risicoanalyse en leveranciersbeeld, vervolgens gefaseerde pilots en migratie. Europees beleid en sectorale regelgeving versterken die noodzaak. De EU-routekaart beveelt aan dat lidstaten uiterlijk eind 2026 met de transitie starten en kritieke infrastructuur zo snel mogelijk, maar uiterlijk eind 2030, naar post-kwantumcryptografie migreren. In Nederland treedt op 15 augustus 2026 de Cyberbeveiligingswet in werking, die NIS2 implementeert en organisaties verplicht tot aantoonbaar risicomanagement en beleid voor cryptografie. DORA stelt voor financiële instellingen vergelijkbare eisen. Geen van deze kaders schrijft een specifiek algoritme voor, maar ze verplichten wel tot structureel beheer van cryptografische risico's. 

We adviseren organisaties niet te beginnen met de aanschaf van een 'quantum-safe' product, maar met zicht op de eigen situatie: een eigenaar aanwijzen en een cryptografische inventaris opbouwen van algoritmen, sleutels en certificaten, gekoppeld aan de gegevens en systemen die daarmee worden beschermd. De grootste blinde vlek zit naar onze ervaring niet in bekende webcertificaten, maar in cryptografie verstopt in applicaties, API's, firmware en SaaS-diensten. De bekende, centraal beheerde cryptografie krijgt doorgaans als eerste aandacht. Juist moeilijk vindbare cryptografie in applicaties, firmware, integraties en leveranciersdiensten bepaalt vaak of de inventaris en migratie werkelijk volledig zijn.

Bij Garansys zelf ligt de prioriteit bij crypto-agility: systemen en software zo ontwerpen dat cryptografische componenten gecontroleerd en met zo min mogelijk verstoring kunnen worden vervangen of aangepast. Dat maakt toekomstige migraties beter beheersbaar, maar niet automatisch eenvoudig.

Kwantumgereedheid vraagt niet om een tijdelijk apart project, maar om structurele verankering in het risicomanagement. Na de eerste inrichting borgen we dit als een meerjarige aanpak binnen ons ISMS, met vastgelegd eigenaarschap, doelstellingen en periodieke beoordeling. Die aanpak stellen we bij op basis van nieuwe dreigingen, ontwikkelingen en resultaten. We adviseren organisaties nadrukkelijk niet om zich blind te staren op deze ene dreiging naast alle andere. Verstandig handelen betekent vooral: kwantumgereedheid onderdeel maken van hoe je met risico’s omgaat.

De meest bruikbare vraag is dan ook niet wanneer Q-Day komt, maar welke stappen sowieso de moeite waard zijn: cryptografie inventariseren, verouderde protocollen moderniseren, sleutelbeheer verbeteren, eigenaarschap beleggen, en leveranciers bevragen op hun roadmap. Geen van die stappen is verspilde moeite, ongeacht hoe snel kwantumcomputers zich verder ontwikkelen.

Harald is security officer bij Garansys. Dit artikel is geschreven in samenwerking met Jesper Oskam, marketing bij Garansys.